Artykuł powstał 15.01.2024 r., ostatnia aktualizacja: 09.10.2026 r.
Trądzik jest jedną z najczęstszych chorób skóry i choć kojarzy się przede wszystkim z okresem dojrzewania, może pojawić się także u dzieci oraz osób dorosłych. Wciąż pozostaje jedną z najczęstszych dermatoz, co ma też swoje “plusy” – dzięki licznym badaniom standard opieki medycznej pozwala na opanowanie choroby. W jaki sposób? Skąd w ogóle bierze się trądzik? Solidna dawka wiedzy powinna rozstrzygnąć większość wątpliwości.
| Z artykułu dowiesz się, że: >> trądzik jest przewlekłą, wieloczynnikową chorobą zapalną mieszków włosowych i gruczołów łojowych, a jego rozwój wiąże się m.in. z nadmiernym wydzielaniem łoju, nieprawidłowym rogowaceniem i stanem zapalnym; >> zmiany trądzikowe mogą mieć postać zaskórników, grudek, krost, a w cięższych przypadkach także bolesnych guzków i nacieków; >> trądzik może występować nie tylko u nastolatków, ale również u niemowląt, dzieci i osób dorosłych; >> w większości przypadków rozpoznanie trądziku nie wymaga badań laboratoryjnych, jednak pogłębiona diagnostyka może być potrzebna m.in. przy nietypowym wieku wystąpienia choroby, ciężkim przebiegu lub objawach nadmiaru androgenów; >> leczenie dobiera się do rodzaju i nasilenia zmian, wieku pacjenta, obecności blizn oraz wcześniejszej odpowiedzi na terapię; >> konsultacja dermatologiczna jest wskazana m.in. wtedy, gdy zmiany są liczne, bolesne, obejmują duże obszary skóry, pojawiają się guzki lub blizny. |
Spis treści:
- Trądzik – co to jest?
- Epidemiologia trądziku – jak często występuje?
- Przyczyny trądziku
- Objawy trądziku – jak wyglądają zmiany skórne?
- Rodzaje trądziku – jakie typy można wyróżnić?
- Diagnostyka trądziku
- Leczenie trądziku – jak pozbyć się zmian?
- Kiedy z trądzikiem należy zgłosić się do dermatologa?
- Podsumowanie
Trądzik – co to jest?
Trądzik jest wieloczynnikową chorobą zapalną atakującą mieszki włosowe i gruczoły łojowe skóry. Kluczowymi czynnikami, które odgrywają ważną rolę w rozwoju trądziku, są nadmierne rogowacenie mieszków włosowych, ich kolonizacja przez bakterie Cutibacterium acnes, nadmierne wytwarzanie łoju i złożone mechanizmy zapalne.
| UWAGA nr 1 Jak widać trądzik nie wynika z „brudnej skóry” ani z niedostatecznej higieny. |
Epidemiologia trądziku – jak często występuje?
Trądzik należy do najczęstszych chorób skóry na świecie i szacuje się, że dotyczy około 9–10% całej populacji. Najczęściej występuje w okresie dojrzewania – według części danych literaturowych może dotyczyć nawet około 85% nastolatków.
Choroba może jednak występować wcześniej. Trądzik niemowlęcy pojawia się między około 6. tygodniem a 1. rokiem życia. Postać rozwijająca się między 1. a 7. rokiem życia jest rzadka i powinna skłaniać do oceny możliwych zaburzeń hormonalnych. Trądzik przedpokwitaniowy może rozpoczynać się już około 7.–12. roku życia.
U części osób choroba utrzymuje się po 25. roku życia albo pojawia się dopiero w dorosłości.
Przyczyny trądziku
Rozwój trądziku jest wieloczynnikowy. Najważniejsze mechanizmy obejmują zwiększoną produkcję łoju pod wpływem androgenów, nieprawidłowe rogowacenie ujścia mieszka włosowego, udział Cutibacterium acnes oraz aktywację odpowiedzi zapalnej.
Komórki naskórka gromadzą się w ujściu mieszka i tworzą mikrozaskórnik, a nadmiar łoju sprzyja jego dalszemu zatykaniu. Cutibacterium jest naturalnym składnikiem mikrobiomu skóry, dlatego trądzik nie jest po prostu zakażeniem bakteryjnym.
Do czynników mogących nasilać chorobę należą predyspozycje rodzinne, wahania hormonalne, kosmetyki o działaniu komedogennym, tarcie i przewlekły ucisk skóry, stres oraz wybrane leki, np. glikokortykosteroidy czy lit. Związek diety z trądzikiem jest złożony. Najwięcej danych dotyczy produktów o wysokim ładunku glikemicznym; nie istnieje jednak jedna dieta skuteczna u wszystkich pacjentów.
Objawy trądziku – jak wyglądają zmiany skórne?
Podstawowym elementem trądziku jest zaskórnik, który może mieć postać drobnej jasnej grudki (tzw. zamknięty), natomiast zaskórnik otwarty jest widoczny jako ciemny punkt.
W trądziku zapalnym pojawiają się czerwone grudki i krosty, a w cięższych postaciach głębokie, bolesne guzki i nacieki. Zmiany najczęściej dotyczą twarzy, ale mogą występować również na plecach, klatce piersiowej i barkach.
Po ustąpieniu stanu zapalnego mogą pozostać plamy rumieniowe lub przebarwienia pozapalne. Głębokie i długo utrzymujące się zmiany zwiększają ryzyko blizn, przede wszystkim zanikowych, rzadziej przerosłych lub keloidów.
Rodzaje trądziku – jakie typy można wyróżnić?
Najprościej można to przedstawić w postaci następującej tabeli.
| Rodzaj lub postać | Charakterystyczne cechy | Kto najczęściej choruje |
| Trądzik zaskórnikowy | Dominują zaskórniki otwarte i zamknięte, mało zmian zapalnych | Najczęściej nastolatki |
| Trądzik grudkowo-krostkowy | Liczne grudki i krosty, zwykle także zaskórniki | Młodzież i młodzi dorośli |
| Trądzik guzkowy / ciężki | Głębokie, bolesne guzki i duże ryzyko blizn | Osoby z cięższym przebiegiem |
| Trądzik skupiony | Guzki, ropnie, przetoki i bliznowacenie, często zajęty tułów | Częściej młodzi mężczyźni |
| Trądzik niemowlęcy | Zaskórniki, grudki i krosty, zwykle na twarzy | Niemowlęta po 6. tygodniu życia |
| Trądzik przedpokwitaniowy | Zaskórniki głównie na czole i środkowej części twarzy | Dzieci około 7.–12. roku życia |
| Trądzik dorosłych | Często zmiany zapalne, przewlekły lub nawrotowy przebieg | Szczególnie kobiety po 25. roku życia |
>> Przeczytaj też: Trądzik dorosłych
Diagnostyka trądziku
W znacznej większości przypadków typowych postaci trądziku pospolitego diagnozę stawia się wyłącznie na podstawie badania podmiotowego i przedmiotowego. Należy przypomnieć, że istnieją wyjątki wymagające pogłębionej diagnostyki; mieszczą się tu wspomniany trądzik u dzieci w wieku 1-7 lat (specjalistyczna diagnostyka endokrynologiczna), ciężkie, oporne na leczenie postaci choroby, cechy dysmorfii czy liczne choroby współistniejące.
Sama obecność trądziku pospolitego nie jest wskazaniem do przeprowadzania badań, jednak z uwagi na silne powiązanie z innymi chorobami, zwłaszcza z zespołem metabolicznym i całym szeregiem jego konsekwencji, a także u pacjentów z innymi objawami nadmiaru androgenów, przydatna jest ocena wyjściowa poszczególnych parametrów biochemicznych. Należy tu wymienić oznaczenie morfologii, żelaza, kreatyniny, elektrolitów, glukozy na czczo (ewentualnie dodatkowo OGTT i krzywej insulinowej), lipidogramu, ALAT, AspAT, GGTP, a z badań specjalistycznych oznaczenie poszczególnych hormonów (testosteron całkowity, siarczan dehydroepiandrosteronu, androstendion, hormon luteinizujący i hormon folikulotropowy, rzadziej hormon wzrostu, insulinopodobny czynnik wzrostu, wolne 17-β-hydroksysteroidy, wskaźnik wolnych androgenów, prolaktyna, estrogen i progesteron).
| UWAGA nr 2 Przed włączeniem leczenia, szczególnie analogami witaminy A (retinoidami), konieczne jest wykluczenie ciąży. |
Leczenie trądziku – jak pozbyć się zmian?
Leczenie dobiera się do rodzaju zmian, nasilenia choroby, obecności blizn, wieku pacjenta i wcześniejszej odpowiedzi na terapię. Aktualne wytyczne American Academy of Dermatology zalecają łączenie leków działających na różne mechanizmy trądziku.
Do podstawowych leków miejscowych należą retinoidy, np. adapalen, tretinoina, tazaroten i trifaroten. Normalizują rogowacenie mieszków, ograniczają tworzenie zaskórników i działają przeciwzapalnie. Początkowo mogą powodować suchość i podrażnienie skóry. Retinoidów miejscowych nie stosuje się w ciąży.
Drugim ważnym lekiem jest nadtlenek benzoilu, który działa przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie, a przy tym nie powoduje oporności bakterii. Może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z retinoidem i antybiotykiem miejscowym.
AAD silnie rekomenduje także antybiotyki miejscowe, ale nie powinny być stosowane w monoterapii. Należy łączyć je z nadtlenkiem benzoilu. W bardziej nasilonym trądziku zapalnym można zastosować antybiotyk doustny. Najsilniejszą rekomendację ma doksycyklina, a minocyklina i sarecyklina są rekomendowane warunkowo. Antybiotykoterapię ogólną należy ograniczać do możliwie krótkiego okresu i łączyć z leczeniem miejscowym.
Wśród innych leków miejscowych AAD warunkowo rekomenduje kwas azelainowy, kwas salicylowy oraz klaskoteron. U wybranych kobiet pomocne może być leczenie hormonalne: złożone doustne środki antykoncepcyjne lub spironolakton, po uwzględnieniu przeciwwskazań.
Izotretynoina doustna jest najskuteczniejszym lekiem stosowanym w ciężkim trądziku. AAD silnie rekomenduje ją w przypadku ciężkiej choroby, bliznowacenia, istotnego obciążenia psychospołecznego lub nieskuteczności prawidłowo prowadzonego leczenia standardowego.
Duże, bolesne guzki można w wybranych sytuacjach ostrzyknąć kortykosteroidem. Metody laserowe czy świetlne nie zastępują standardowego leczenia farmakologicznego.
Kiedy z trądzikiem należy zgłosić się do dermatologa?
Konsultacja dermatologiczna jest wskazana, gdy zmiany są liczne, bolesne, obejmują duże obszary skóry, pojawiają się guzki lub zaczynają powstawać blizny. Wskazaniem jest także istotny wpływ trądziku na samoocenę lub samopoczucie psychiczne.
U dzieci konsultacja jest szczególnie ważna, jeśli trądzik pojawia się między 1. a 7. rokiem życia lub towarzyszą mu objawy przedwczesnego dojrzewania. U kobiet z nieregularnymi miesiączkami, nadmiernym owłosieniem lub innymi cechami hiperandrogenizmu może być potrzebna również konsultacja ginekologiczna lub endokrynologiczna.
Podsumowanie
Trądzik jest częstą, przewlekłą chorobą zapalną, której nie należy sprowadzać do problemu estetycznego. W większości przypadków rozpoznanie nie wymaga badań laboratoryjnych, a skuteczne leczenie powinno ograniczać tworzenie zaskórników, stan zapalny i ryzyko blizn. Wczesne wdrożenie właściwej terapii i jej regularne stosowanie są ważniejsze niż agresywne oczyszczanie skóry. Przy ciężkim, bliznowaciejącym lub opornym trądziku nie warto zwlekać z konsultacją dermatologiczną.
Źródła
- Reynolds RV, Yeung H, Cheng CE, Cook-Bolden F, Desai SR, Druby KM, Freeman EE, Keri JE, Stein Gold LF, Tan JKL, Tollefson MM, Weiss JS, Wu PA, Zaenglein AL, Han JM, Barbieri JS. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol. 2024 May;90(5):1006.e1-1006.e30. doi: 10.1016/j.jaad.2023.12.017. Epub 2024 Jan 30. Erratum in: J Am Acad Dermatol. 2026 Jul;95(1):347. doi: 10.1016/j.jaad.2026.04.009. PMID: 38300170.
https://www.jaad.org/article/S0190-9622(23)03389-3/fulltext - Wang Y, Zhu M, Wu S, Zheng H. Acne Comorbidities. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2022 Nov 10;15:2415-2420. doi: 10.2147/CCID.S392165. PMID: 36387963; PMCID: PMC9661895.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9661895/ - Palmieri SA. Acne Vulgaris in Children and Adolescents: What’s the Cause and How to Combat It. J Pediatr Pharmacol Ther. 2025 Jun;30(3):401-406. doi: 10.5863/JPPT-25-01205. Epub 2025 Jun 9. PMID: 40534933; PMCID: PMC12172676.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12172676/ - Samycia M, Lam JM. Infantile acne. CMAJ. 2016 Dec 6;188(17-18):E540. doi: 10.1503/cmaj.160139. Epub 2016 Nov 21. PMID: 27873756; PMCID: PMC5135542.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5135542/
