Artykuł powstał 12.11.2024 r., ostatnia aktualizacja: 10.08.2026 r.
Grypa to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych charakteryzującą się sezonowością występowania. Konsekwencją zachorowania na grypę mogą być groźne dla zdrowia i życia powikłania. Najbardziej skuteczną metodą zapobiegania grypie są szczepienia ochronne.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> grypa jest chorobą wywoływaną przez wirusy, >> najbardziej niebezpiecznymi patogenami spośród wirusów grypy są wirusy typu A, >> grypa jest chorobą sezonową, >> na zakażenie grypą narażony jest każdy, bez względu na wiek czy ogólny stan zdrowia, >> przebieg grypy u dzieci różni się od przebiegu infekcji u dorosłych, >> u niektórych pacjentów grypa może przebiegać bez gorączki, >> grypę i przeziębienie mają różny przebieg i objawy, >> zakażenie wirusami grypy można rozpoznać stosując testy laboratoryjne, >> ciężkie przypadki grypy wymagają leczenia przeciwwirusowego, >> najbardziej skuteczną metodą zapobiegania grypie są szczepienia ochronne. |
Spis treści:
- Grypa – co to za choroba?
- Przyczyny grypy – jak dochodzi do zakażenia?
- Czy grypa jest zaraźliwa?
- Rodzaje grypy – grypa typu A, B, C i D
- Grypa – objawy u dorosłych i dzieci
- Ile trwa grypa?
- Grypa a przeziębienie – jak odróżnić te infekcje?
- Diagnostyka grypy – jakie badania wykonać?
- Leczenie grypy – co pomaga?
- Powikłania grypy – kto jest najbardziej narażony?
- Jak zapobiegać grypie?
- Zakończenie
Grypa – co to za choroba?
Grypa jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusy z rodziny Orthomyxoviridae. Grypa sezonowa pojawia się corocznie na półkuli północnej w okresie od października do kwietnia i jest wywoływana przez dwa typy wirusa: A i B. Na półkuli południowej zachorowania sezonowe przypadają na okres od maja do września. Co kilkanaście (kilkadziesiąt) lat dochodzi do światowych epidemii (pandemii) wywoływanych przez nowe warianty wirusów grypy typu A.
Proces rozwoju choroby związany jest ze zdolnością wirusów do wiązania z komórkami nabłonka górnych dróg oddechowych i namnażania się w nich. Uwalniane nowe cząstki wirusów grypy doprowadzają do obrzęku oraz martwicy nabłonka tchawicy, oskrzeli i oskrzelików. Objawy chorobowe w przebiegu grypy wynikają z działania cytokin uwalnianych w reakcji zapalnej. W przebiegu grypy nie dochodzi do wiremii.
>> Warto przeczytać: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu oddechowego człowieka
Przyczyny grypy – jak dochodzi do zakażenia?
Rezerwuarem wirusów grypy są ludzie i niektóre zwierzęta (np. świnie, konie, koty, psy, ptaki). Zakażenie grypą może dotknąć każdego, bez względu na wiek czy ogólny stan zdrowia.
Do infekcji dochodzi:
- drogą kropelkową podczas kasłania, wydmuchiwania nosa, mówienia,
- drogą powietrzną,
- poprzez kontakt bezpośredni (styczność z osobą zakażoną),
- poprzez kontakt pośredni poprzez dotykanie skażonych powierzchni.
Czynnikami ryzyka zakażenia są:
- dłuższe pozostawanie z osobą zakażoną w odległości do 1,5 m,
- kontakt bezpośredni z osobą chorą lub skażonymi przedmiotami (wirus przeżywa na powierzchni nawet do dwóch dni),
- zaniedbanie higieny rąk,
- przenoszenie wirusa na dłoniach w okolice ust, nosa, oczu,
- przebywanie w dużych skupiskach ludzkich w sezonie epidemicznych zachorowań.
Czy grypa jest zaraźliwa?
Grypa jest chorobą wysoce zaraźliwą – jeden chory zaraża średnio 4 osoby z bliskiego otoczenia. U dorosłych okres zakaźności rozpoczyna się na 1 dzień przed pojawieniem się pierwszych symptomów i trwa do 5 dni (czasami do 10 dni) po wystąpieniu objawów. U małych dzieci zakaźność pojawia się na kilka dni przed objawami i trwa ≥ 10 dni od ich wystąpienia. Chorzy z upośledzonym układem odpornościowym mogą wydalać wirusa przez wiele miesięcy.
Rodzaje grypy – grypa typu A, B, C i D
Wirusy grypy dzielą się ze względu na budowę antygenową na kilka typów oznaczanych dużymi literami alfabetu. Poszczególne typy wykazują różnice w swoim potencjale epidemiologicznym, zakresie występowania i przebiegu choroby.
Grypa typu A
Wirus grypy typu A jest chorobotwórczy dla ludzi i zwierząt i charakteryzuje się dużą zmiennością antygenową białek powierzchniowych – hemaglutyniny (H) i neuraminidazy (N). Zmienność wirusów niesie za sobą ryzyko zachorowania co roku i konieczność ciągłego aktualizowania składu szczepionek. Grypę sezonową wywołują najczęściej wirusy podtypów H1N1 i H3N2 (w niektórych sezonach H1N2). Grypa wywołana przez wirusy typu A ma bardzo często gwałtowny i ciężki przebieg, a jej następstwem mogą być groźne powikłania zdrowotne.
>> Warto sprawdzić: Sezon grypowy – jak się do niego przygotować?
Grypa typu B
Wirusy grypy typu B nie są tak zmienne, jak wirusy A i nie dzieli się ich na podtypy. Są zakaźne wyłącznie dla ludzi, a objawy grypy przez nie wywołane są zazwyczaj łagodniejsze niż te powodowane przez wirusy typu A. Infekcja może być przyczyną powikłań zdrowotnych. Wirusy typu B mają mały potencjał epidemiczny, wywołują lokalne epidemie sezonowe, nie są przyczyną większych epidemii i pandemii.
Grypa typu C
Wirusy grypy typu C są przyczyną zachorowań zbliżonych w swoim przebiegu do zwykłego przeziębienia i najczęściej nie dają powikłań zdrowotnych. Zakażenie przez nie wywoływane może przebiegać również bezobjawowo.
Grypa typu D
Wirusy grypy typu D atakują głównie bydło i sporadycznie trzodę chlewną. Nie ma dowodów potwierdzających wywoływanie przez nie zachorowań u ludzi.
Grypa typu K – czy istnieje?
Określenie „grypa typu K” odnosi się do choroby wywołanej przez wariant K wirusa grypy A(H3N2). Wariant K zidentyfikowano po raz pierwszy w czerwcu 2025 r. W sezonie grypowym 2025/2026 stał się on dominujący. Bardzo szybkie rozprzestrzenianie się nowego wariantu K związane było z mutacjami w obrębie białka odpowiedzialnego za wnikanie wirusa do komórek oraz nie uwzględnieniem tego wariantu w szczepionce przygotowanej na sezon 2025/2026 (zbyt późno dostrzeżono rosnące zagrożenie).
Grypa – objawy u dorosłych i dzieci
Grypa u dzieci, szczególnie najmłodszych, ma cięższy przebieg niż u dorosłych. Wynika to zarówno z:
- nie w pełni rozwiniętego układu odpornościowego,
- krótszych dróg oddechowych,
- braku wyuczonych, właściwych nawyków higienicznych.
Dzieci chorują częściej, są bardziej narażone na powikłania i częściej wymagają hospitalizacji. Początek choroby u dzieci jest gwałtowniejszy, bardzo częste są objawy ze strony układu pokarmowego (biegunka, wymioty). Charakterystyczne jest zapalenia krtani, ucha środkowego, duszności.
>> Zobacz: Ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci – jeden z najczęstszych problemów małych dzieci
U osób dorosłych grypa rozwija się nieco wolniej, symptomy ze strony układu pokarmowego są sporadyczne, a podstawowym objawami są bóle głowy, mięśni, ogólne rozbicie i suchy kaszel. Osoby > 65 r.ż. narażone są na ciężki i nietypowy przebieg grypy, groźne powikłania i konieczność szpitalnego leczenia.
Grypa typu A – objawy
Wirusy typu A są najgroźniejszymi patogenami spośród wszystkich wirusów grypy. Początek choroby jest gwałtowny.
Charakterystycznymi objawami są:
Często:
- gorączka powyżej 38°C (nawet 40°C),
- dreszcze,
- suchy kaszel,
- bóle mięśni, stawów,
- bóle głowy,
- zmęczenie, ogólne osłabienie.
Rzadziej:
- ból gardła,
- katar lub zatkany nos,
- wymioty i biegunka (częściej u dzieci niż dorosłych).
Grypa wywołana przez wirusy typu A często prowadzi do groźnych powikłań.
Grypa typu B – objawy
W przebiegu zakażenia wirusami grypy typu B mogą wystąpić podobne objawy jak w infekcji wywołanej przez wirusy typu A. Mimo że choroba ma zazwyczaj łagodniejszy przebieg niż zakażenia wirusami A, może również prowadzić do groźnych powikłań zdrowotnych.
Grypa bez gorączki – czy to możliwe?
Chociaż wysoka temperatura jest jednym z najczęstszych objawów grypy, w niektórych wypadkach gorączka może wcale się nie pojawić. Jest o możliwe w przypadku osób wcześniej zaszczepionych, pacjentów o upośledzonej odporności, seniorów i małych dzieci. Grypa w takim przypadku przebiega bezobjawowo lub mogą pojawić się symptomy w postaci:
- ogólnego osłabienia,
- bólu mięśni,
- bólu stawów,
- bólu głowy.
Grypa bez wystąpienia gorączki jest nadal wysoce zaraźliwa.
Ile trwa grypa?
Okres wylęgania objawów chorobowych grypy jest krótki i wynosi zazwyczaj 1-4 dni (średnio 2 dni) od momentu zakażenia. Choroba ustępuje samoistnie zazwyczaj do 7 dni, chociaż niektóre objawy, jak kaszel i ogólne osłabienie, mogą utrzymywać się dłużej (nawet do kilku tygodni).
Grypa a przeziębienie – jak odróżnić te infekcje?
Grypa i przeziębienie to choroby o różnym przebiegu, wywoływane przez różne drobnoustroje.
Przyczyną „zwykłego” przeziębienia może być ponad 200 różnych wirusów. Najczęściej za zakażenie odpowiadają rinowirusy (40-50% przypadków) i koronawirusy (10-15% przypadków). Objawy przeziębienia narastają stopniowo, najczęściej są to ból gardła i katar. Z reguły nie występuje gorączka.
Przyczyną grypy są różne typy wirusów grypy (Influenzavirus). Symptomy choroby pojawiają się gwałtownie, zazwyczaj występuje wysoka gorączka, bóle mięśni, ogólne osłabienie. Różnice między grypą i przeziębieniem przedstawiono w tabeli nr 1.
Tabela nr 1
| Objawy | Grypa | Przeziębienie |
| początek choroby | gwałtowny | objawy nasilają się stopniowo |
| gorączka | często powyżej 38°C | rzadko |
| kaszel | często, suchy | rzadko, łagodny, mokry |
| zmęczenie | często | czasami |
| katar | bardzo rzadko | bardzo często |
| bóle mięśniowe | często, intensywne | rzadko, łagodne |
| ból gardła | czasami | często |
| duszności | rzadko | rzadko |
| ból głowy | często | rzadko |
Diagnostyka grypy – jakie badania wykonać?
Objawy chorobowe nie są wystarczające do rozpoznania grypy ze względu na ich podobieństwo do innych infekcji układu oddechowego. Potwierdzenie choroby opiera się na wynikach badań laboratoryjnych. Materiałem do testów diagnostycznych jest wydzielina z górnych dróg oddechowych (wymazy z gardła, nosa, aspiraty, popłuczyny). Odpowiednie przygotowanie pacjenta do badania ma istotny wpływ na wynik. Szczegółowych informacji na temat przygotowania udziela personel medyczny lub są one dostępne na stronie internetowej laboratorium.
W diagnostyce laboratoryjnej w kierunku grypy stosowane są:
- testy antygenowe – wykrywają antygeny charakterystyczne dla wirusów grypy. W sezonie epidemicznym, u osób z objawami klinicznymi, wskazana jest weryfikacja ujemnych wyników testów antygenowych testami molekularnymi.
- testy molekularne – wykrywają materiał genetyczny wirusów, są najbardziej wiarygodną metodą diagnostyczną w rozpoznawaniu grypy. Najczęściej stosowana jest metoda RT-PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy), która pozwala z dużą czułością i swoistością na szybkie wykrywanie materiału genetycznego wirusów grypy typu A i B.
Leczenie grypy – co pomaga?
U większości chorych z łagodnym lub umiarkowanym przebiegiem grypy nie ma konieczności stosowania preparatów przeciwwirusowych. Główną metodą terapii jest leczenie objawowe. Pacjentowi zaleca się:
- odpoczynek,
- picie dużej ilości płynów,
- leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe i przeciwkaszlowe.
Konieczna jest izolacja chorego.
W przypadku grypy o ciężkim przebiegu i u pacjentów z grupy ryzyka rozwinięcia ciężkiej postaci choroby i powikłań, stosowane jest leczenie przeciwwirusowe. Leki przeciwwirusowe (np. oseltamiwir, zanamiwir) są skuteczne przy podaniu do 48h od wystąpienia objawów. Pacjenci z ciężkim przebiegiem grypy wymagają hospitalizacji.
| Ważne: Antybiotyki nie działają na wirusy grypy. |
>> Dowiedz się: Dlaczego nie stosujemy antybiotyków na wirusy?
Powikłania grypy – kto jest najbardziej narażony?
Powikłania pogrypowe mogą wystąpić u każdego pacjenta, niezależnie od wieku i stanu zdrowia. Najbardziej narażone są osoby z grupy ryzyka, u których profilaktyka zakażenia i prawidłowe rozpoznanie choroby jest szczególnie ważne.
Grupy ryzyka ciężkiego przebiegu grypy:
- osoby w wieku ≥ 65 lat,
- dzieci poniżej 2. r.ż.,
- przewlekle chorzy na choroby układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, nerek, wątroby, choroby neurologiczne, hematologiczne, metaboliczne (w tym na cukrzycę),
- dorośli i dzieci z niedoborami odporności (w tym spowodowanymi leczeniem immunosupresyjnym lub zakażeniem HIV),
- osoby w wieku poniżej 19 r.ż., leczone przewlekle kwasem acetylosalicylowym,
- osoby otyłe z indeksem masy ciała (BMI) ≥40,
- osoby po udarze,
- kobiety w ciąży i do 2 tygodni po zakończeniu ciąży,
- osoby mieszkające w domach opieki i innych placówkach opieki długoterminowej.
Powikłania po przechorowaniu grypy:
- zapalenie płuc (pierwotne grypowe lub wtórne bakteryjne),
- angina paciorkowcowa,
- zaostrzenie współistniejącej choroby przewlekłej,
Rzadziej:
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, encefalopatia, poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego, zespół Guillaina i Barrégo, zapalenie mięśni, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, sepsa i niewydolność wielonarządowa, zespół Reye’a.
Jak zapobiegać grypie?
Najbardziej skutecznym sposobem zapobiegania zakażeniom wirusami grypy oraz uniknięciem powikłań pogrypowych są szczepienia ochronne. Ich skuteczność szacuje się na 40-70%, zależnie od sezonu i grupy osób szczepionych.
Zalecane jest coroczne szczepienie każdej osoby od 6 m.ż, która nie ma przeciwwskazań medycznych. Jest to szczególnie ważne u osób z grup wysokiego ryzyka powikłań pogrypowych i osób z ich najbliższego otoczenia. Przeciwwskazaniem do szczepienia jest reakcja anafilaktyczna po wcześniejszym podaniu szczepionki, ostra infekcja i wysoka gorączka (powyżej 38°C).
Ze względu na dużą zmienność wirusów grypy, co roku opracowywane są nowe szczepionki. Zalecenia dotyczące składu szczepionek przeciw grypie na nadchodzący sezon wydaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w oparciu o analizę danych dostarczonych z krajowych ośrodków ds. grypy.
W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek:
- inaktywowane (zawierają cząstki wirusa grypy),
- podjednostkowa (zawiera powierzchniowe białka wirusa grypy).
W ramach refundacji w Polsce szczepionki są:
- bezpłatne – dla osób > 6m.ż do ukończenia 18 r.ż., kobiet w ciąży i połogu i osób > 65 r.ż.,
- refundowane 50% – dla osób dorosłych w wieku 18-64 lata
Do uzyskania szczepionki w ramach refundacji wymagana jest recepta wystawiona przez lekarza. Szczepienia wykonywane są w podmiotach leczniczych (dorośli, dzieci) i aptekach (tylko dorośli). Przed wykonaniem szczepienia konieczne jest badanie kwalifikujące.
>> Przeczytaj: Szczepienia na grypę – czym jest szczepionka i jak działa, kiedy i kto powinien się zaszczepić
Zakończenie
Grypa jest ostrą chorobą zakaźną układu oddechowego o dużym potencjale epidemicznym. Co roku dochodzi do licznych, sezonowych zachorowań na grypę, a co kilkanaście/kilkadziesiąt lat do pandemii w trakcie których nowe, zmutowane wirusy rozprzestrzeniają się gwałtownie prowadząc do masowych, ciężkich zachorowań na całym świecie. Szybka diagnostyka w kierunku grypy w przypadku zaobserwowania niepokojących objawów, izolacja i wdrożenie odpowiedniego leczenia są kluczowe dla zdrowia pacjenta i jego najbliższego otoczenia. Najlepszym sposobem na zapobieganie grypie są szczepienia ochronne.
Bibliografia
- Interna Szczeklika 2020 „Wybrane choroby wirusowe”PIEBM, MP; Kraków 2020 r.
- L.Collier, J.Oxford „Wirusologia”WL PZWP Warszawa 1996 r.
- P.R. Murray, K.S.Rosenrhal, M.A.Pfaller „Mikrobiologia” Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2011 r.
- prof. dr hab. n. med. Ernest Kuchar „W której grupie wiekowej jest najwięcej zachorowań na grypę i jej powikłań? Jakie są najczęstsze powikłania? https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.19.215.2. (dostęp 19.07.2026 r.)
- lek. Magdalena Wiercińska „Grypa” https://www.mp.pl/materialy-dla-pacjenta/article/79643 (dostęp 18.07.2026 r.)
- Szczepienia.Info „Szczepionka przeciw grypie” https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/grypa/ (dostęp 18.07.2026 r.)
